Pracownia Otwierania Kultury Menu

Dlaczego warto rozmawiać o Wikidata i instytucjach GLAM?

30 stycznia 2018
Pracownię Otwierania Kultury
prowadzi Centrum Cyfrowe
Wpis jest tłumaczeniem tekstu znajdującego się pod adresem: https://blog.wikimedia.org/2016/08/23/wikidata-glam/

Jako projekt oparty na współpracy, Wikidata stale poszukuje nowych partnerów w celu uzupełnienia luk i braków w zgromadzonych danych. Każda z wymienionych wyżej inicjatyw potrzebuje pomocy w dopasowaniu danych z ważnych zbiorów do istniejących wpisów w bazie Wikidata lub pomocy społeczności  Connected Open Heritage w uszeregowaniu pod względem ważności kolejnego źródła danych kulturowych w celu ich ukierunkowania i udoskonalenia.

Prawie wszędzie na Wikimanii 2016 w Esino Lario, dorocznym zebraniu społeczności zgromadzonej wokół Fundacji Wikimedia, można było usłyszeć o tematyce ustrukturyzowanych danych w nowej społeczności Fundacji Wikimedia – Wikidata.

Wikidata otwiera piętnastoletnią kolekcję danych gromadzonych i  porządkowanych przez wolontariuszy, aby stworzyć wielojęzyczną, powiązaną, otwartą i uporządkowaną bazę danych, która będzie użyteczna i przyjazna zarówno dla ludzi, jak i dla komputerów. Wikidata pozwala naszym społecznościom wolontariuszy na uwolnienie siły prawdziwie wielojęzycznej i globalnej współpracy Wikipedii, dzięki czemu będziemy mogli indeksować i opisywać tematy tak zróżnicowane jak żywność, obrazymedycyna dla globalnej społeczności, a nie tylko dla użytkowników wybranego języka czy mieszkańców danego regionu.

Wikidata służy nie tylko relacjom pomiędzy poszczególnymi wersjami Wikipedi i społecznościami językowymi, którym służą te wersje. Wikidata pozwala na łączenie innych baz danych i zbiorów informacji, umożliwiając komputerom i oprogramowaniu dostrzeganie połączeń między setkami źródeł danych. Kilka prezentacji podczas Wikimanii skupiało się właśnie na tych najważniejszych korzyściach, jakie Wikidata może przynieść naszej współpracy z organizacjami zajmującymi się dziedzictwem kulturowym.

Dane ustrukturyzowane za pośrednictwem Wikidata pozwalają nam współpracować z organizacjami publicznymi działającymi w sektorze GLAM na niewyobrażalną dotąd skalę, opierając się na niemal dziesięciu latach doświadczenia oraz setek przykładów aktywnej współpracy z organizacjami w ramach programu GLAM-Wiki, polegającym na współpracy z galeriami, bibliotekami, archiwami i muzeami, a także innymi społecznościami, które dzięki takim projektom jak Wiki Lubi Zabytki  cy rezydencji przedstawicieli Fundacji Wikimedia przy UNESCO dbają o zachowanie dziedzictwa światowego.

Organizacje GLAM porządkują metadane

Najlepszym sposobem gromadzenia i ewidencji kolekcji obiektów dziedzictwa kulturowego jest opisywanie tych materiałów za pomocą uporządkowanych informacji zwanych metadanymi. Organizacje z sektora GLAM używają wielu różnych standardów gromadzenia tych danych, ponieważ dzięki temu zbiory te są bardziej użyteczne i łatwiejsze do przeszukiwania w lokalnym kontekście.

Dzięki internetowi dostęp do tych zbiorów danych może być możliwy na całym świecie. Jednostki te zdają sobie sprawę, że ich zbiory mogą być bardziej użyteczne, gdy będą głęboko powiązane z innymi zbiorami na całym świecie. Tworzenie otwartych, ustrukturyzowanych danych dotyczących ich zbiorów zwiększa ich wpływ na świat.

Wysiłki tego rodzaju są przede wszystkim podejmowane przez organizacje, które centralizują i agregują zbiory danych, takie jak Europeana, DPLATrove. Wikidata wypełnia jednak ważną lukę w prowadzonych działaniach: wolontariusze mogą połączyć obiekty z dowolnego zbioru z całego świata i zapewnić im jeszcze szerszy, globalny kontekst, integrując nowe informacje z Wikipedią i innymi bazami badawczymi.

Co by było, gdybyśmy zebrali wszystkie obrazy?

Społeczność GLAM jest podekscytowana, ponieważ Wikidata może stać się bazą danych, która obejmuje cały światowy dziedzictwo kulturowe – łącząc się z materiałami znalezionymi na stronach internetowych instytucji, tworząc jeden wspólny rekord, który można przeszukiwać w jednym miejscu, korzystając z doświadczenia każdej organizacji.

Większość organizacji GLAM nie posiada wystarczającej liczby pracowników, aby zapewnić opracowanie odpowiedniej ilości metadanych dla wszystkich pozycji zgromadzonych w ich własnych zbiorach ze względu na stale rosnącą trudność w otrzymywaniu finansowania publicznego. Pozwala to skrócić czas poszukiwania informacji o artystach, pisarzach i innych twórcach. Większość dużych instytucji gromadzi dzieła setek, jeśli nie tysięcy artystów. Wikidata pozwala nam połączyć wszystkie bazy danych, które mówią o każdym z autorów, umożliwiając instytucjom korzystanie z badań prowadzonych przez inne organizacje i strony internetowe zajmujące się dziedzictwem kulturowym.

Wystarczy wyobrazić sobie jeden katalog zawierający wszystkie obrazy świata! Osoby pasjonujące się sztuką, od ekspertów i studentów historii sztuki, aż po ludzi starających się zaplanować swoją kolejną wycieczkę do muzeum, będą w stanie wybrać najlepsze muzeum zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, rozpocząć rozmowy z ekspertami muzealnymi i zdobywać wiedzę na temat dzieł, których nigdy nie zobaczyliby na wystawie. Wolontariusze zrzeszeni w Fundacji Wikimedia zaczęli pracę nad osiągnięciem tego celu, który został zatytułowany „WikiProject Suma Wszystkich Obrazów”.

Dzięki temu redaktorzy projektu, na przykład jeden z liderów – Maarten Dammers, współpracują z kolekcjami sztuki pięknej na całym świecie, aby uczynić je bardziej dostępnymi. Dla Maartena głównym celem jest zebranie informacji na temat każdego godnego uwagi obrazu.

Zespół projektu Sum of All Paintings ukończył już kilkadziesiąt katalogów kolekcji z całego świata – od fińskiej Galerii Narodowej po Metropolitan Museum of Art i Galerię Sztuki Nowej Południowej Walii w Australii. Niedawno zespół skupił się także na projekcie prowadzonym przez Sandrę Fauconnier z Belgii. Z pomocą wolontariuszy takich jak Dammers, Fauconnier pracowała z ośmioma głównymi flamandzkimi muzeami i kolekcjami sztuki, aby zsynchronizować całe ich kolekcje sztuki z bazą Wikidata. Projekt zakończył się pełnym sukcesem, gdyż obecnie łączy on całą sieć belgijskich muzeów z danymi dotyczącymi sztuki na całym świecie, dzięki czemu społeczność ta stała się najlepszym studium przypadku dotyczącym tego, w jaki sposób budujemy nasz rosnący globalny katalog.

Ten sam zespół ma ambicje, aby połączyć każdy znaczący obraz z twórcą i właściwą kolekcją. Do bazy Wikidata dodawane są ważne obrazy znajdujące się w prywatnych kolekcjach na podstawie istniejących artykułów o tych malowidłach, zdjęcia i skany przesyłane do Wikimedia Commons przez domy aukcyjne, a także opracowania na podstawie katalogów artystów. Patrząc na problem z innej perspektywy, blisko sto lat temu historyk sztuki postanowił zaktualizować katalogi opracowane przez dziewiętnastowiecznego historyka sztuki dotyczące XVII-wiecznych malarzy. Z kolei Jane Darnell zaczęła aktualizować te informacje znajdujące się w bazie Wikidata w 2016 roku.

Kiedy katalogi artystów i kolekcje dzieł sztuki zostaną wprowadzone do bazy Wikidata, staną się częścią znacznie szerszego kontekstu. Za pomocą prostego zapytania w bazie Wikidata można znaleźć zarówno schematy, jak i informacje na temat grup obrazów danego artysty, a także kolekcji – w innym wypadku nie byłyby to możliwe. Według Fauconnier „możemy teraz utworzyć mapę miejsc, w których znajdują się obrazy na całym świecie (por. interaktywna mapa powyżej), tworzyć wizualizacje, które wskazują schematy tego, co przedstawiają dzieła sztuki, lub tworzyć pełne katalogi prac poszczególnych artystów dzięki zaledwie kilku liniom kodu”.

Jeśli muzea lub inne organizacje będą chciały usprawnić kontekstowe badania nad tymi pracami za pomocą kilku linii kodu, możemy zorganizować konkurs, który zainspiruje naukowców do robienia właśnie tego. Na początku tego roku Europeana zorganizowała właśnie taki konkurs dotyczący 280 dzieł sztuki w ramach projektu Europeana 280, którego celem było opracowanie opisów dziesięciu dzieł sztuki z każdego z 28 krajów UE, w niemal wszystkich językach urzędowych.

Osoby o mniejszym stopniu zaawansowania technologicznego mogą skorzystać z aplikacji internetowych oferowanych przez organizacje GLAM, które wykorzystują te dane, umożliwiając szybkie filtrowanie zbiorów dostępnych materiałów. Programista i historyk sztuki Benoît Deshayes opracował przykładową aplikację będącą uniwersalnym katalogiem prac o nazwie Crotos. Dzięki aplikacji Crotos niemal każdy może skorzystać z pracy wykonywanej przez wolontariuszy projektu Sum of All Paintings, przeglądając ponad 40 000 obrazów i 14 000 innych dzieł sztuki w zbiorach projektu.  W tym momencie muzea sztuki na całym świecie stają się dostępne na wyciągnięcie ręki, za darmo i bez barier!

Poza tradycyjnymi zbiorami GLAM

Kultura ludzka nieustannie kształtuje otaczający ją świat i wyraża ten związek poprzez muzykę, sztukę, taniec, zabawę i wiele innych form; każda z nich to osobny sposób odnoszenia się do większego świata i dzielenia naszego wspólnego dziedzictwa. Społeczność fundacji Wikimedia stale pracuje nad tym, by dzielić się tą wiedzą i zachować szeroko rozumiane dziedzictwo, stanowiące nie tylko zbiory gromadzone w muzeach i archiwach, ale w znacznie szerszym zakresie określonym przez UNESCO.

Zainicjowana przez zespoły, które opracowały projekty takie jak Wiki Lubi Zabytki (konkurs fotograficzny polegający na wykonywaniu fotografii wszystkich światowych zabytków) i Wikimedia Sweden, społeczność Connected Open Heritage gromadzi narzędzia, które umożliwiają wprowadzanie dziedzictwa kulturowego znajdującego się poza zbiorami muzealnymi do bazy Wikidata i wzbogacanie w ten sposób własnych organizacji.  Łącząc nie tylko rzadkie przedmioty przechowywane przez muzea, ale także niezliczone sposoby, w jakie dziedzictwo manifestuje się w naszej kulturze możemy stworzyć jednolity indeks naszej pamięci kulturowej.

Już teraz społeczność zgromadzona przy Fundacji Wikimedia aktywnie pracuje nad uruchomieniem procesu integracji tych danych. Za przykład może tu posłużyć niedawna współpraca z UNESCO, zainicjowana przez rezydencję wikipedysty Johna Cummingsa. W ramach projektu UNESCO zwraca się do społeczności Fundacji Wikimedia o poprawianie danych i opisów obiektów dziedzictwa przyrodniczego, które są wpisane na listę rezerwatów biosfery. Wprowadzenie tych obszarów chronionych do bazy danych Wikidata pozwala nam dowiedzieć się, które z nich nie zostały opisane na Wikipedii w języku angielskim lub innym i przekazać informacje na ich temat szerszej publice. Bez tej widoczności i możliwości zapoznania się z programem ochrony przyrody, te naturalne tereny mogłyby zostać zignorowane przez społeczność.

Podobnie jest w przypadku wykładów w ramach konferencji TED, które inspirują ludzi na całym świecie do otwierania swoich umysłów i zmiany poglądów na świat. Dzięki niedawnemu nawiązaniu współpracy z TED Conferences, organizacją, która zorganizowała rezydencję dla dwóch wikipedystów, została wykorzystana baza danych Wikidata w celu upewnienia się, że sylwetki prelegentów TED znajdują się na Wikipedii. Dzięki dodaniu informacji o prelegentach na konferencjach TED do bazy Wikidata możemy zacząć analizować, w jaki sposób mówcy ci są połączeni z szerokim światem biznesu, filantropii, nauki i innych elementów naszej kultury. TED może również wzbogacić swoje dane poprzez połączenie ich z bazą Wikidata. Na przykład mogą oni na przykład skorygować czasy gramatyczne w biografiach prelegentów, jeśli porównanie danych wykaże, że w bazie danych Wikidata dany prelegent figuruje jako martwy. Niedawno zorganizowane wyzwanie pisarskie zaowocowało tym, że ponad 500 artykułów Wikipedii wzbogaciło się o zdjęcia prelegentów TED.

Zapisy te mogą być również źródłem informacji dla baz danych organizacji zajmujących się dziedzictwem kulturowym. Yle, fiński krajowy nadawca publiczny rozpoczął wykorzystywanie tej sieci koncepcji Wikidata do oznaczania swoich programów znajdujących się w archiwach cyfrowych. Łącząc swoje produkcje z bazą Wikidata organizacja nie tylko oznacza swoje własne dzieła ułatwiając ich wyszukiwanie, ale także łączy je z ogromnym, wielojęzycznym zasobem wiedzy opracowanym dzięki Wikipedii i bazie Wikidata. W rezultacie Yle aktywnie zwiększa swoje wysiłki na rzecz zachowania kultury, a włączając usprawnienia oferowane przez bazę Wikidata do codziennych działań redaktorów i montażystów pozwalają na jednoczesne udostępnienie ich wiedzy kolejnym organizacjom.

Co dalej?

W angielskiej wersji Wikipedii można znaleźć esej opisujący fakt, że światowa społeczność ma ograniczony czas na gromadzenie informacji na całym świecie, ponieważ to dziedzictwo może zostać utracone w wyniku wojen, katastrof, wyginięć lub wielu nieprzewidzianych wydarzeń. Baza Wikidata może umożliwić łączenie materiałów, które najbardziej wymagają uznania, konserwacji i dokumentacji. Eksperci zgromadzeni w organizacjach GLAM zebrali i zbadali znaczną część światowego dziedzictwa kulturowego. Nadszedł czas, aby połączyć te wysiłki i stworzyć jedno miejsce, w którym obrazy, rezerwaty biosfery, inspirujące idee i każdy element naszej kultury może być połączony w jedną sieć.

Jako projekt oparty na współpracy baza Wikidata stale poszukuje nowych partnerów w celu uzupełnienia luk i braków w zgromadzonych danych. Każda z wymienionych wyżej inicjatyw potrzebuje pomocy w dopasowaniu danych z ważnych zbiorów do istniejących wpisów w bazie Wikidata lub pomocy społeczności Connected Open Heritage w uszeregowaniu pod względem ważności kolejnego źródła danych kulturowych w celu ich ukierunkowania i udoskonalenia. Czas, aby wszyscy zaangażowali się w celu uwolnienia tego potencjału.

Aby dowiedzieć się więcej na temat sposobów dołączenia do inicjatywy śledź konto @glamwiki w serwisie Twitter lub dołącz do grup GLAM-Wiki oraz WikiData + GLAM na Facebooku

Alex Stinson, Kierownik Projektów Bibliotecznych Wikipedii, Fundacja Wikimedia
Sandra Fauconnier, wolontariuszka Wikidata i wolny strzelec
Susanna Ånäs, Kierowniczka Projektów na rzecz Mobilizacji Danych Kulturowych, Wikimedia Finland
Liam Wyatt, wikipedysta-rezydent, Europeana
Jane Darnell, wikipedysta-rezydent, TED

Pracownię Otwierania Kultury
prowadzi Centrum Cyfrowe